Mẹ cất chìa khóa vào tủ lạnh rồi quay sang hỏi bạn chìa khóa đâu. Chuyện nhỏ như vậy lặp lại vài lần, cả nhà bắt đầu lo. Nhiều người đến lúc này mới tìm hiểu nhà dưỡng lão cho người giảm trí nhớ. Bài viết giúp bạn đi từng bước, từ nhận biết dấu hiệu đến chọn nơi chăm sóc.
Thông tin chỉ mang tính tham khảo. Việc chẩn đoán luôn thuộc về bác sĩ.
Mẹ cất chìa khóa rồi quên, hỏi lại cùng một câu mười lần
Hầu hết gia đình nhận ra vấn đề qua những chuyện rất đời thường. Hiểu được mình đang thấy gì sẽ giúp bạn bớt hoang mang.
Ban đầu chỉ là chuyện nhỏ. Bố nấu cơm quên bật bếp. Mẹ hỏi con ăn cơm chưa, năm phút sau hỏi lại y nguyên. Gia đình tự trấn an rằng già rồi thì hay quên. Nhưng khi chuyện lặp lại hằng ngày, mọi người bắt đầu nhìn nhau lo lắng.
Vậy làm sao phân biệt? Người hay quên theo tuổi thường quên một chi tiết rồi nhớ lại sau đó, ví dụ quên tên người quen nhưng chiều tối nhớ ra. Còn người giảm trí nhớ bệnh lý thường quên cả sự việc, hỏi mãi không nhớ mình đã được trả lời. Họ cũng khó tự lập lại trình tự việc quen thuộc như nấu ăn hay mặc quần áo.
Những dấu hiệu nên đưa người thân đi thăm khám sớm
Khám sớm giúp bác sĩ tìm đúng nguyên nhân. Có những nguyên nhân điều trị được, như thiếu vitamin hay rối loạn giấc ngủ.
Bạn nên cho người thân đi khám khi thấy một trong các dấu hiệu sau:
- Lạc đường trên lối đi quen thuộc, như đường ra chợ hay về nhà.
- Đổi tính nết rõ rệt: hay nghi ngờ, cáu gắt, hoặc thu mình lại.
- Khó làm những việc từng rất thạo như trả tiền, nấu món quen.
- Nhầm lẫn thời gian, người thân hoặc nơi chốn.
Nếu thay đổi xảy ra đột ngột, kèm đau ngực hay khó thở, đó là chuyện cần cấp cứu ngay. Bạn có thể đọc về dấu hiệu nhồi máu cơ tim cấp để biết lúc nào không nên chờ.
Khi đi khám, hãy mang theo danh sách thuốc đang dùng và ghi lại vài ví dụ cụ thể. Chẳng hạn: tuần này bố quên tắt bếp hai lần. Bác sĩ cần những chi tiết như vậy hơn là câu nói chung chung “dạo này hay quên”.
Giữ an toàn trong nhà cho người giảm trí nhớ
Ngôi nhà quen thuộc đôi khi trở thành nơi nhiều rủi ro nhất. Vài thay đổi nhỏ có thể ngăn được tai nạn.
Bếp gas là chỗ đáng lo nhất. Bạn nên lắp van ngắt gas tự động, hoặc cất nút bật bếp khi không có người trông. Cửa ra vào cũng cần chú ý, vì có người loạng choạng đi ra đường lúc nửa đêm mà không biết mình đi đâu. Một ổ khóa khó mở với người bệnh nhưng dễ mở với người nhà sẽ giúp ích. Bài thiết bị an ninh và khóa cửa cho nhà phố, căn hộ có vài gợi ý để bạn tham khảo.
Thuốc men nên để trong hộp khóa, chia sẵn theo ngày. Người bệnh dễ uống nhầm hoặc uống hai lần. Ban đêm, hãy gắn đèn cảm ứng dọc lối đi ra nhà vệ sinh. Dán nhãn lên cửa từng phòng bằng chữ to, kèm hình nếu cần. Một chiếc vòng tay ghi tên và số điện thoại người nhà cũng rất đáng giá nếu cụ đi lạc.
Sinh hoạt hằng ngày giúp làm chậm lại sự suy giảm
Không có cách nào đảo ngược hoàn toàn. Nhưng nếp sinh hoạt ổn định giúp người bệnh bớt hoảng loạn và giữ được nhiều khả năng hơn.
Giờ thức dậy, giờ ăn, giờ đi dạo nên cố định mỗi ngày. Vận động nhẹ như đi bộ quanh sân, tập tay chân trên ghế rất phù hợp. Quan trọng nhất là trò chuyện. Hãy nói chậm, nhìn vào mắt, hỏi từng câu một và chờ người bệnh trả lời.
Với hoạt động trí nhớ, hãy chọn theo từng giai đoạn. Giai đoạn nhẹ, cụ có thể xếp hình, xem album ảnh cũ, kể chuyện ngày xưa. Giai đoạn nặng hơn, âm nhạc quen thuộc hay chạm vào vải mềm lại hợp hơn. Đừng bắt cụ làm bài kiểm tra, vì cảm giác thất bại chỉ khiến cụ thêm lo.
Khi gia đình không còn đủ sức: cân nhắc môi trường chăm sóc chuyên biệt
Có lúc tình yêu thương vẫn chưa đủ. Chăm người giảm trí nhớ đòi hỏi trực suốt ngày đêm, và đó là việc rất nặng với một gia đình thông thường.
| Tiêu chí | Chăm tại nhà | Cơ sở chuyên trách |
|---|---|---|
| Người trông | Người nhà thay phiên, dễ kiệt sức | Điều dưỡng làm theo ca, có huấn luyện |
| Không gian | Phải tự chỉnh sửa nhà | Thiết kế sẵn để hạn chế nguy cơ, có khu sinh hoạt chung |
| Chi phí | Ít tiền mặt, nhiều công sức | Trả theo tháng, rõ ràng |
| Cảm xúc | Cụ ở nơi quen thuộc | Cần thời gian thích nghi |
Tìm hiểu nhà dưỡng lão cho người giảm trí nhớ: đội ngũ và không gian thiết kế riêng
Không phải nơi nào cũng chăm được người suy giảm trí nhớ. Bạn nên hỏi kỹ về đội ngũ và không gian dành riêng cho nhóm này. Một ví dụ là nhà dưỡng lão cho người giảm trí nhớ có dịch vụ chăm sóc chuyên biệt. Bạn đọc để biết nên đặt những câu hỏi nào.
Tiêu chí chọn nơi chăm sóc: nhân sự, không gian, quy trình
Khi đã quyết định tìm nơi chăm sóc, hãy dùng vài tiêu chí rõ ràng để so sánh. Cảm tình ban đầu là chưa đủ.
Về nhân sự, hãy hỏi điều dưỡng được huấn luyện riêng về chăm sóc người giảm trí nhớ hay chưa. Hỏi cả tỉ lệ người chăm trên người ở, vì một điều dưỡng trông quá nhiều cụ sẽ không kịp để ý từng người. Về không gian, khu vực nên có lối đi an toàn, không bậc thang nguy hiểm. Việc ra vào cần được kiểm soát để cụ không đi lạc ra ngoài.
Về quy trình, hãy hỏi họ xử lý thế nào khi cụ kích động hoặc không chịu ăn. Câu trả lời nhẹ nhàng, kiên nhẫn là dấu hiệu tốt. Câu trả lời kiểu “bên em có cách” mà không giải thích thì nên dè chừng.
Người chăm sóc cũng cần được chăm sóc
Người chăm thường quên mất bản thân mình. Họ cứ gồng cho đến khi ngã bệnh.
Hãy để ý các dấu hiệu kiệt sức: ngủ không sâu, dễ khóc hoặc cáu, thấy mình có lỗi mỗi khi nghỉ một chút. Khi thấy những điều đó, đã đến lúc chia việc. Cả nhà có thể xếp lịch trực, người xa nhà góp tiền hoặc gọi video nói chuyện với cụ mỗi tối.
Nhiều nơi có nhóm hỗ trợ cho người nhà bệnh nhân, nơi bạn gặp những người cùng cảnh. Nghỉ ngơi định kỳ, dù chỉ nửa ngày mỗi tuần, cũng giúp bạn chăm được lâu hơn.
Chi phí và cách trao đổi với gia đình
Chuyện tiền bạc dễ gây căng thẳng trong gia đình. Nói rõ từ đầu sẽ tránh được nhiều hiểu lầm.
Các khoản thường gặp gồm tiền ở, ăn uống, công điều dưỡng, thuốc và vật tư. Người cần chăm nhiều hơn thường tốn thêm. Hãy đọc bảng giá dịch vụ chăm sóc người già và nên bắt đầu từ đâu để hình dung cách lập kế hoạch tài chính. Hãy tính cho nhiều năm, vì bệnh thường kéo dài.
Với thành viên còn băn khoăn, đừng tranh luận về đúng sai. Hãy đưa họ đến thăm cùng, để họ tự thấy cách cụ được chăm. Một buổi đi chung thường thuyết phục hơn mười cuộc gọi. Nếu cần hình dung một cơ sở cụ thể, bạn có thể đọc chi tiết ở đây. Sau đó, hãy chuẩn bị sẵn câu hỏi trước khi đi thăm.
Câu hỏi thường gặp
Giảm trí nhớ có phải luôn là Alzheimer không?
Không. Giảm trí nhớ có nhiều nguyên nhân, như thiếu vitamin, trầm cảm, rối loạn tuyến giáp hay tác dụng phụ của thuốc. Alzheimer chỉ là một trong số đó. Bác sĩ sẽ là người xác định nguyên nhân.
Có nên cho người thân biết bệnh tình không?
Nên nói, nhưng cách nói quan trọng hơn. Hãy chọn lúc cụ bình tĩnh, dùng lời đơn giản và nhấn mạnh rằng cả nhà luôn ở bên. Bạn nên hỏi ý bác sĩ về cách nói phù hợp với từng giai đoạn.
Bao lâu thì nên tái khám?
Thông thường theo lịch bác sĩ hẹn, nhiều trường hợp là vài tháng một lần. Nếu có thay đổi đột ngột về hành vi hay giấc ngủ, hãy đưa cụ đi khám sớm hơn.
Bạn có thể xem thêm về mô hình chăm sóc, rồi liên hệ để được trao đổi cụ thể.